Scheiden loopt in Nederland altijd via de rechtbank: een advocaat dient het verzoekschrift in, de rechter spreekt de echtscheiding uit en pas na inschrijving bij de gemeente ben je voor de wet gescheiden (bron: Rechtspraak, 2026). Vóór dat verzoek maak je afspraken over de kinderen, de woning, het geld en het pensioen. Heb je minderjarige kinderen, dan is een ouderschapsplan verplicht.
De rechtbank rekent € 341 griffierecht (tarief 2026). Daar komen de kosten van je advocaat bij en, als jullie die inschakelen, die van een mediator. Sta je nog vóór het besluit, dan gaat het eerst om het gesprek met je partner over je twijfels in je relatie en pas daarna om de rechtbank. Is dat gesprek voor jou niet veilig, door dreiging, controle of geweld, bel dan eerst Veilig Thuis: gratis en dag en nacht bereikbaar op 0800-2000.
Eerst afspraken maken, dan naar de rechter
Voordat een advocaat iets indient, maak je samen afspraken en zet je die op papier. Aan die afspraken gaat het gesprek vooraf waarin je je partner vertelt dat je de relatie verbreekt. Daarna gaat het om vijf onderwerpen (bron: Juridisch Loket, 2026):
- de kinderen, vastgelegd in een ouderschapsplan
- de huurwoning of koopwoning
- de verdeling van de spullen
- geldzaken, zoals partneralimentatie en schulden
- de verdeling van het pensioen
Wat er te verdelen valt, hangt af van hoe je getrouwd bent: in gemeenschap van goederen of onder huwelijkse voorwaarden. Sinds 1 januari 2018 is de beperkte gemeenschap van goederen de standaard, daarvoor was dat de volledige gemeenschap. Een advocaat zet jullie afspraken in een echtscheidingsconvenant. Dat convenant is niet verplicht (bron: Rechtspraak, 2026).
Met minderjarige kinderen is een ouderschapsplan verplicht
Na de scheiding houden jullie samen het gezag over de kinderen, tenzij de rechter het op verzoek aan één ouder toekent omdat dat in het belang van het kind is. In het ouderschapsplan leggen jullie vast hoe je dat gezamenlijke ouderschap invult. Er staan in ieder geval afspraken in over (bron: Rijksoverheid, 2026):
- hoe jullie de kinderen bij het plan hebben betrokken
- de verdeling van zorg en opvoeding of de omgang met de kinderen
- hoe en hoe vaak jullie elkaar over de kinderen informeren
- hoe jullie samen beslissen over grote onderwerpen, zoals de schoolkeuze
- de kosten van verzorging en opvoeding, de kinderalimentatie
Afspraken over kinderalimentatie, ook de alimentatie bij co-ouderschap, toetst de rechter aan de wettelijke normen. De advocaat stuurt het plan met het verzoek mee naar de rechtbank. De rechtbank nodigt kinderen vanaf 8 jaar per brief uit voor een kindgesprek van ongeveer twintig minuten. De ouders zijn daar niet bij. Een kind hoeft niet te komen en mag ook een brief schrijven. Beslissen doet het kind niet: dat doen de ouders samen en anders de rechter (bron: Rechtspraak en Juridisch Loket, 2026).
Wat mediation bij een scheiding wel en niet regelt
Komen jullie er samen niet uit, dan kun je een mediator vragen. Die begeleidt het gesprek, helpt zoeken naar een oplossing waar jullie allebei achter staan en zet de afspraken op papier. Dat lukt alleen als jullie allebei die hulp willen (bron: Juridisch Loket, 2026).
De scheiding aanvragen doet een mediator niet, want het verzoekschrift moet van een advocaat komen (bron: Rijksoverheid, 2026). Bij mediation regelt de mediator daarvoor meestal een advocaat. Is de mediator zelf ook advocaat, dan dient hij of zij het verzoek zelf in.
Wil één van jullie geen mediation of levert die geen afspraken op, dan neemt ieder een eigen advocaat, die met de advocaat van de ander onderhandelt. Voel je je bij je partner niet veilig, door dreiging, controle of geweld, dan kun je dag en nacht gratis bellen met Veilig Thuis: 0800-2000.
Het verzoek bij de rechtbank, samen of alleen
De echtscheiding aanvragen kan op twee manieren: samen met je partner of alleen (bron: Rechtspraak, 2026).
Samen aanvragen met een gemeenschappelijk verzoek
Zijn jullie het over alle afspraken eens, dan dient één advocaat namens jullie beiden één verzoekschrift in, met het convenant en bij minderjarige kinderen het ouderschapsplan. De behandeling is schriftelijk. Zonder kinderen komt er geen zitting en doet de rechter direct uitspraak. Met kinderen volgt er alleen een zitting als het ouderschapsplan of het kindgesprek daar aanleiding toe geeft.
Alleen aanvragen met een eenzijdig verzoek
Is je partner het niet eens met de scheiding of met de gevolgen ervan, dan vraagt je eigen advocaat de echtscheiding aan. Tegenhouden kan de ander niet. Je partner krijgt een kopie van het verzoek en heeft zes weken om via een eigen advocaat een verweerschrift in te dienen. De rechter nodigt jullie uit voor een zitting en beslist over de punten waarover jullie het niet eens zijn, zoals wie de woning krijgt en bij wie de kinderen wonen.
Kan iets niet wachten, zoals wie tijdens de procedure in het huis blijft, dan vraagt je advocaat de rechter om een tijdelijk besluit: de voorlopige voorziening. Vraag je die aan vóór het scheidingsverzoek, dan moet dat verzoek binnen vier weken na het tijdelijke besluit bij de rechtbank liggen (bron: Rijksoverheid, 2026).
Pas na inschrijving bij de gemeente ben je gescheiden
Met de uitspraak van de rechter, de echtscheidingsbeschikking, zijn jullie nog getrouwd. Dat verandert pas als de beschikking is ingeschreven bij de burgerlijke stand van de gemeente waar jullie zijn getrouwd. Bij een huwelijk in het buitenland is dat de gemeente Den Haag. Meestal regelt de advocaat de inschrijving (bron: Juridisch Loket, 2026).
Twee termijnen bepalen het moment. Na de uitspraak heeft elk van jullie drie maanden om in hoger beroep te gaan. Zolang die termijn loopt, kan de inschrijving niet. Wachten hoeft niet als jullie allebei een akte van berusting tekenen, waarin staat dat je niet in beroep gaat. De inschrijving moet er binnen zes maanden na de uitspraak zijn. Lukt dat niet, dan blijven jullie getrouwd en moet je de scheiding opnieuw aanvragen (bron: Rechtspraak, 2026).
Wat scheiden kost
De rechtbank rekent griffierecht, je advocaat en een mediator bepalen hun eigen prijs. Spreek die vooraf af als uurprijs of als totaalprijs en zet de afspraak op papier. Heb je een laag inkomen en weinig vermogen, dan kan je advocaat of mediator bij de Raad voor Rechtsbijstand een toevoeging aanvragen. Je betaalt dan alleen een eigen bijdrage.
|
Kostenpost |
Bedrag, peiljaar 2026 |
Bron |
|
Griffierecht van de rechtbank |
€ 341, te betalen binnen vier weken na het indienen |
|
|
Advocaat zonder toevoeging |
eigen tarief van de advocaat |
Juridisch Loket |
|
Mediator zonder toevoeging |
eigen tarief, meestal betaalt ieder de helft |
Juridisch Loket |
|
Advocaat met toevoeging |
eigen bijdrage van € 379 tot € 1.051 bij een scheiding |
|
|
Mediator met toevoeging |
eigen bijdrage van € 69 of € 138 |
Juridisch Loket |
|
Overige kosten |
geen vast bedrag: notaris als één van jullie in de koopwoning blijft, uittreksels, een financieel adviseur |
Juridisch Loket |
Voor een toevoeging in 2026 kijkt de Raad voor Rechtsbijstand naar je verzamelinkomen van 2024. Dat mag niet hoger zijn dan € 35.400 als je alleenstaand bent en niet hoger dan € 50.000 als je samenwoont, getrouwd bent of alleenstaand ouder bent (bron: Juridisch Loket, 2026). Ook voor je vermogen geldt een grens. Hoe hoger je inkomen onder de inkomensgrens, hoe hoger de eigen bijdrage. Met een toevoeging of een inkomensverklaring van de Raad voor Rechtsbijstand betaal je het lagere griffierecht voor onvermogenden: € 93 in 2026 (bron: Rechtspraak). Kun je ook dat niet betalen, dan kun je bij je gemeente bijzondere bijstand aanvragen.
Hoe lang duurt scheiden?
Een echtscheidingsprocedure duurt minimaal zes weken en kan meer dan één jaar in beslag nemen. Het verschil zit in hoe snel jullie het eens zijn (bron: Rechtspraak, 2026). Een gemeenschappelijk verzoek gaat vaak het snelst, al speelt ook mee hoe druk de rechtbank het heeft. Hebben jullie elk een advocaat en blijft de verdeling een strijdpunt, dan kan een scheiding jaren duren.
Bij een geregistreerd partnerschap of samenwonen gelden andere regels
Geregistreerde partners met kinderen onder de 18 volgen dezelfde stappen als bij een echtscheiding. Zonder minderjarige kinderen hoef je niet naar de rechter. Een notaris of advocaat legt jullie afspraken dan vast in een beëindigingsovereenkomst, die jullie allebei tekenen. De ontbinding moet binnen drie maanden bij de burgerlijke stand zijn ingeschreven (bron: Juridisch Loket, 2026).
Bij andere soorten relaties, zoals samenwonen zonder huwelijk of partnerschap, geldt de echtscheidingsprocedure niet. Een ouderschapsplan is voor samenwoners wel verplicht als ze samen het gezag hebben. Dat plan hoef je nergens in te leveren, maar bewaar wel een kopie (bron: Rijksoverheid, 2026).
Dit regel je als eerste
De procedure bij de rechtbank is het sluitstuk. Het meeste werk zit in wat eraan voorafgaat. Daar begin je mee:
- Zoek op hoe je getrouwd bent, want dat bepaalt wat er te verdelen valt.
- Zet met je partner op papier waarover jullie het al eens zijn en waarover nog niet: kinderen, woning, geld en pensioen.
- Vraag een mediator of advocaat vooraf naar de prijs en naar de mogelijkheid van een toevoeging.
Eén ding volgt pas na de scheiding: je geeft die binnen twee jaar door aan het pensioenfonds (bron: Rijksoverheid, Uit elkaar met kinderen, 2026).
De Rijksoverheid heeft een vragenlijst die een overzicht voor jouw situatie maakt van wat je moet regelen. Wat hier staat is algemene informatie en geen juridisch advies. Voor je eigen situatie ga je naar een mediator of advocaat.